Reforma26 „Kompas Jutra” - jak organizować lekcje poza klasą?
Jak prowadzić lekcje poza klasą zgodnie z Reformą26 „Kompas Jutra”? Urządzenia do przyrody, geografii, fizyki i matematyki na szkolnym terenie.
Reforma26 „Kompas Jutra” w pigułce - co się zmienia w szkołach?
Reforma26 „Kompas Jutra” zmienia nie tylko to, czego uczniowie mają się uczyć, ale przede wszystkim - jak mają zdobywać wiedzę. Mniej uczenia się z książek, więcej doświadczeń, obserwacji, projektów, samodzielnego dochodzenia do odpowiedzi i łączenia wiedzy z różnych dziedzin.
Od 1 września 2026 roku nowa podstawa programowa obowiązuje w przedszkolach oraz klasach I i IV szkoły podstawowej. W następnych latach reforma będzie obejmować kolejne roczniki. Od września 2027 roku nowe podstawy zaczną obowiązywać także w pierwszych klasach szkół ponadpodstawowych.
Jedną z najważniejszych zmian jest nowa przyroda w klasach IV-VI. To interdyscyplinarny przedmiot łączący elementy biologii, geografii, chemii i fizyki. Przewidziano na niego po 3 godziny tygodniowo w każdej klasie, przy czym zajęcia mają być organizowane również w co najmniej dwugodzinnych blokach. Dzięki temu nauczyciel otrzymuje więcej czasu na doświadczenie, badanie, projekt czy wyjście w teren.
Uczeń ma być tutaj przede wszystkim odkrywcą: obserwować przyrodę, przeprowadzać eksperymenty, zadawać pytania, sprawdzać własne hipotezy, notować wyniki i wyciągać wnioski.
Z dużą radością obserwujemy kierunek tych zmian, bo dokładnie takie idee przyświecają nam od początku działalności. Od 14 lat tworzymy przestrzenie i urządzenia, które zachęcają dzieci do samodzielnego odkrywania, eksperymentowania, obserwowania świata i nauki poprzez bezpośrednie doświadczenie. Dziś założenia Reformy26 są bardzo bliskie temu, co od lat jest fundamentem Naukowych Placów Zabaw.
To właśnie tutaj reforma spotyka się z codziennością szkoły. Skoro uczeń ma obserwować, badać i doświadczać, potrzebuje do tego nie tylko podręcznika, ale również przestrzeni, w której może samodzielnie działać. Naturalnym miejscem do takiej nauki staje się szkolny ogród, dziedziniec czy teren zielony przy budynku.
Jak przenieść przyrodę na zewnątrz?
Lekcja terenowa nie musi oznaczać wyjazdu do lasu, parku krajobrazowego czy centrum nauki. Szkolny ogród, dziedziniec albo niewielki fragment zielonego terenu może stać się zewnętrzną pracownią przyrodniczą dostępną dla nauczyciela każdego dnia.
To szczególnie dobrze wpisuje się w założenia Reformy26. MEN wskazuje wprost na doświadczenia edukacyjne, obserwacje, badania i praktyczne działanie jako ważne elementy nowego sposobu nauczania. Rządowy program „Pracownie Kompas Jutra” ma natomiast wspierać wyposażenie szkół właśnie w pomoce umożliwiające prowadzenie eksperymentów, obserwacji i badań.
W Naukowych Placach Zabaw od lat projektujemy urządzenia, dzięki którym takie zajęcia mogą odbywać się na świeżym powietrzu. Oto cztery przykłady szczególnie dobrze wpisujące się w nowe lekcje przyrody.
Globus - cała Ziemia na wyciągnięcie ręki
Globus pomaga uczniom lepiej zrozumieć budowę Ziemi, rozmieszczenie kontynentów i oceanów oraz wzajemne położenie różnych miejsc na świecie. Dzięki pracy z dużym, wypukłym modelem łatwiej przejść od abstrakcyjnej mapy do przestrzennego wyobrażenia naszej planety.
To całoroczne urządzenie dobrze wpisuje się w zajęcia z przyrody i geografii, a także w tematy związane z kierunkami świata, strefami klimatycznymi, podróżami, środowiskiem i zależnościami między różnymi regionami Ziemi.
Luneta Widokowa - obserwacja zaczyna się za oknem
Luneta Widokowa zamienia szkolny teren w punkt obserwacyjny. Uczniowie mogą przyglądać się elementom krajobrazu i przyrody znajdującym się w większej odległości, porównywać obserwacje oraz uczyć się zwracania uwagi na szczegóły.
To dobre narzędzie do zajęć łączących obserwację przyrodniczą z geografią i poznawaniem najbliższej okolicy. A jeśli wybierzemy Lunetę Astronomiczną, dzieci będą mogły poznawać planety z podwórka własnej szkoły.
Kompas - orientacja w terenie zamiast teorii z podręcznika
Kompas pozwala uczniom samodzielnie określać kierunki świata i obserwować działanie pola magnetycznego Ziemi. Zamiast zapamiętywać położenie północy na rysunku, dzieci mogą wyznaczyć kierunki w rzeczywistej przestrzeni szkoły, a następnie wykorzystać je podczas dalszych zadań terenowych.
To naturalne połączenie geografii, fizyki, obserwacji i praktycznej orientacji w przestrzeni.
Tablica „4 Pory Roku”
Tablica edukacyjna „4 Pory Roku” pozwala pracować między innymi z kalendarzem, pogodą, porami roku, sezonowością roślin oraz zjawiskami atmosferycznymi.
Może stać się stałym punktem szkolnych obserwacji: jaka jest dziś pogoda? Co zmieniło się od zeszłego tygodnia? Jak zmienia się przyroda w kolejnych miesiącach? Uczniowie mogą regularnie wracać do tych samych zagadnień i budować wiedzę na podstawie własnych obserwacji.
Nie tylko przyroda. Jakie inne przedmioty Reforma26 można przenieść na Naukowy Plac Zabaw?
Nowy sposób nauczania nie kończy się na przyrodzie. Jednym z ważnych kierunków Reformy26 jest interdyscyplinarność - łączenie wiedzy i wykorzystywanie jej w praktyce.
Co więcej, w dokumentach programu „Pracownie Kompas Jutra” wskazano wprost, że z wyposażenia pracowni mogą korzystać nie tylko nauczyciele przyrody i zajęć praktyczno-technicznych, ale również nauczyciele matematyki, fizyki, chemii czy geografii, a także uczniowie klas I-III.
Zajęcia praktyczno-techniczne
To obok przyrody jeden z najmocniej zaakcentowanych praktycznych elementów Reformy26. W klasach IV-VI zajęcia praktyczno-techniczne mają być realizowane po 2 godziny tygodniowo i rozwijać między innymi umiejętności techniczne, myślenie projektowe, samodzielność i sprawczość uczniów.
Tutaj dobrze sprawdzą się urządzenia wymagające działania, konstruowania i sprawdzania efektu własnej pracy, np. Warsztat Eu-Geniusza czy Kulodromy magnetyczne.
Uczeń nie tylko poznaje zasadę - musi coś zrobić, przetestować, poprawić i znaleźć rozwiązanie.
Fizyka
Naukowy Plac Zabaw może stać się dużym laboratorium fizycznym bez ścian.
Kołyska Newtona pozwala rozpocząć rozmowę o ruchu i przekazywaniu energii.
Naukowy HEX, Kalejdoskop, Peryskop czy Krzywe Zwierciadła umożliwiają doświadczenia związane ze światłem, obrazem i optyką.
Naukowy HEX został zaprojektowany właśnie wokół eksperymentowania ze złudzeniami i efektami optycznymi, obserwowania ich i samodzielnego szukania wyjaśnień.
Geografia
Geografia może wyjść z atlasu w rzeczywistą przestrzeń.
Kompas pozwala ćwiczyć orientację i kierunki świata, Tablica Kontynenty wspiera pracę z przestrzenią i wiedzą o świecie, a Luneta Widokowa umożliwia obserwację rzeczywistego krajobrazu.
Do tego dochodzi Zegar słoneczny, dzięki któremu można łączyć geografię z astronomią i obserwacją położenia Słońca.
Matematyka
Matematyka w Reformie26 również może być nauką poprzez działanie.
Do wykorzystania na zewnątrz nadają się m.in. Mat-Memory, Tablica PITAGORAS, Kulodromy magnetyczne oraz urządzenia, przy których można pracować z kierunkiem, odległością, proporcją, symetrią, przewidywaniem wyniku czy logicznym rozwiązywaniem problemów.
Dzięki temu zadanie matematyczne może przestać być wyłącznie działaniem zapisanym w zeszycie, a stać się problemem do rozwiązania przez grupę uczniów.
Chemia
W naszej ofercie znajduje się również Układ okresowy pierwiastków, który może wspierać późniejsze zajęcia chemiczne.
Zewnętrzne stanowisko edukacyjne daje możliwość powtarzania symboli i zależności między pierwiastkami w mniej formalnym środowisku, a jednocześnie pozwala łączyć chemię z interdyscyplinarną przyrodą.
Edukacja wczesnoszkolna
Reforma obejmuje od 2026 roku również klasę I, dlatego zewnętrzna przestrzeń edukacyjna nie musi być przeznaczona wyłącznie dla starszych uczniów.
Dla najmłodszych sprawdzą się między innymi Kuchnia Błotna Eu-Geniusza, Tablica „4 Pory Roku”, Warsztat Eu-Geniusza oraz małe tablice z kulodromem.
Dlaczego Naukowe Place Zabaw?
Myśl stojąca za Reformą26 jest nam bliska od początku: dziecko najlepiej rozumie zjawisko wtedy, kiedy może samodzielnie je zobaczyć, uruchomić, zmierzyć, sprawdzić i spróbować wyjaśnić.
Dlatego tworzymy urządzenia edukacyjne przeznaczone do pracy na świeżym powietrzu - od pomocy przyrodniczych i geograficznych po stanowiska związane z fizyką, optyką, matematyką, ekologią i edukacją sensoryczną. Oferta obejmuje zarówno pojedyncze urządzenia, jak i rozwiązania do tworzenia ekopracowni i zielonych klas.
Szkolny ogród nie musi być więc jedynie miejscem przerwy.
Może stać się pełnoprawną pracownią pod chmurą, z której korzystają różni nauczyciele przez cały rok.
FAQ - Reforma26 i pracownie zewnętrzne
Od kiedy obowiązuje Reforma26 „Kompas Jutra”?
Nowa podstawa programowa obowiązuje od 1 września 2026 roku w przedszkolu oraz klasach I i IV szkoły podstawowej. W kolejnych latach obejmuje następne roczniki.
Ile godzin przyrody przewiduje nowa podstawa?
Przyroda w klasach IV-VI jest przewidziana w wymiarze 3 godzin tygodniowo w każdej klasie. Zajęcia mają być zestawiane również w blokach trwających co najmniej dwie godziny.
Jakie dziedziny łączy nowa przyroda?
Biologię, geografię, chemię i fizykę. Dzięki temu jedno doświadczenie może realizować cele z kilku obszarów jednocześnie.
Czy z zewnętrznej pracowni może korzystać tylko nauczyciel przyrody?
Nie. W dokumentach programu „Pracownie Kompas Jutra” wskazano również możliwość wykorzystania wyposażenia przez klasy I-III oraz nauczycieli m.in. matematyki, fizyki, chemii i geografii.
Czy potrzeba dużego terenu?
Nie każda pracownia musi być rozbudowanym kompleksem. Można rozpocząć od kilku urządzeń dopasowanych do dostępnej przestrzeni, a następnie rozwijać ją o kolejne stanowiska.
Przygotuj swoją szkołę na „Kompas Jutra”
Chcesz stworzyć przy szkole miejsce, w którym uczniowie naprawdę obserwują, badają i eksperymentują?
Pomożemy dobrać urządzenia do wieku uczniów, dostępnego terenu oraz przedmiotów, które mają być prowadzone na zewnątrz - od niewielkiej strefy edukacyjnej po kompletną ekopracownię lub zieloną klasę.
